همانطور كه گفته بودم، مجموعهي «انديشهگران انتقادي» كه من سرپرستي و ويراستارياش را در «نشر مركز» بر عهده دارم دارد منتشر ميشود. اولين مجلد این مجموعه (نوشتهی مارتین مککوئیلان، ترجمهی من) دربارهي پل دومان (متفكر بل‍ژيكي، دوست و همكار دريدا، و مهمترين معرف و مبلغ شالودهشكني در آمريكا) تازه منتشر شده و بهزودي پخش خواهد شد. مندرجات كتاب به اين شرح است:
يادداشت دبير مجموعه
چرا دومان؟
انديشههاى اساسى
1 زبان ادبى و بدخوانى: كورى و بينش
2 سخنسرايى، خوانش، و شالودهشكنى: تمثيلهاى خوانش
3 شالودهشكنى بهعنوان تجربهى امرى امكانناپذير: مقاومت در برابر نظريه
4 صورتزدايى، وجههزدايى، و خودزندگىنگارى: سخنسرايى رمانتيسيسم
5 سياست، فلسفه، و مجاز: ايدئولوژى زيبايىشناختى
6 مسئوليت و نويسندگى: روزنامهنگاشتهاى دومان در دوران جنگ
پس از دومان
پيوست: «يهوديان در ادبيات معاصر»
براى مطالعهى بيشتر
راهنماى آثار
بهعنوان دبير مجموعه، در معرفي آن اينطور نوشتهام:
«انديشهگران انتقادى» مجموعهيى است كه مىخواهد خوانندگان را با مهمترين متفكران معاصر و مؤثر در عرصههاى علوم انسانى (بهويژه مطالعات ادبى و فرهنگى) آشنا كند. اين مجموعه طيف متنوعى از فيلسوفان و نظريهپردازان را در بر مىگيرد، اما اين متفكران همگى اصحاب «انديشهى انتقادى» بوده، هريك به سهم خود آثار ارزنده و راهگشايى براى نقادى وضعيت فكرى و فرهنگى معاصر پديد آوردهاند. با اين حال، در عين اشتهار و اعتبار بسيار اين انديشهگران نوآمده يا نوگرا، مطالعهى مشروح و مستقيم آثارشان براى عموم علاقهمندان ميسر نيست. سواى دشوارىهايى كه در جريان ترجمهها نمود مىيابد، تازگى و پيچيدگى آثار و انديشهها اغلب عمدهترين مانع در راه اين ارتباط به شمار مىآيد. از اين رو، اين مجموعه مىكوشد تا با معرفى مهمترين آثار هر متفكر و مرور موشكافانهى انديشههاى مطرح در آنها، افزون بر آشنايى ابتدايى، انگيزهيى براى خوانشهاى پيشرفتهتر ايجاد كند.
مجلدات اين مجموعه ساختار ساده و يكسانى دارند. هر مجلد با بخشى تحت عنوان «چرا (اين انديشهگر)؟» آغاز مىشود كه مرورى بر ارزش و اهميت آثار متفكر مورد نظر در زمان خود و ضرورت پرداختن به او در زمان حال خواهد بود. بهدنبال آن، بخشى با عنوان «انديشههاى اساسى» مىآيد كه نافذترين آرا و ايدههاى انديشهگر مورد بحث را در فصولى بههمپيوسته معرفى و تشريح مىكند. بخش پايانى «پس از (اين انديشهگر)» نام دارد و محور بحث آن را الهامبخشىها و تأثيرگذارىهاى متفكر مذكور بر متفكران آتى و تأويلوتفسيرهاى چشمگير از آرا و آثار او تشكيل مىدهد. همچنين، هر مجلد با كتابشناسى مشروحى به پايان مىرسد كه خواننده را در شناخت محتوا و جايگاه هر اثر در مجموعهى آثار انديشهگر منظور نظر يارى مىكند.
اين مجموعه تفاوت بارز و بسيار مهمى با موارد مشابه دارد: برخلاف مجموعههاى رايج كه معمولاً معرفى مختصر تمام انديشهها و مرور سطحى تمام آثار يك متفكر را در دستور كار دارند، اين مجموعه عموماً با گزينش دقيق، منسجم، و هدفمند برخى انديشههاى اساسى (ايدههاى كليدى) و برخى آثار (مرتبط با آن انديشهها)، با پرداخت مفصل و مكرر به اين انديشهها و آثار خاص، بهجاى دانشى سطحى، شناختى عمقى به خواننده خواهد بخشيد: افزون بر ديگر ضرورتها، اين عمدهترين انگيزه براى ترجمه و انتشار آن به زبان فارسى است.
ويرايش فارسى مجموعه مبتنى بر تصحيح و تدقيق متنى، تسهيل فهم مطلب از راه آسانسازى زبانى، روانسازى مفهومى، و همسانسازى برابرنهادها، در كنار كوشش براى حفظ هويت هر ترجمه و رعايت دقت هر اثر بوده، اين رويه در آينده نيز ادامه خواهد يافت.
بنابراين، كتاب «پل دومان» هم تابع همين توصيفات است: نويسنده در هر فصل با گزينش دو يا سه جستار از مجموعه مقالات دومان، انديشههاي اساسي او را تشريح ميكند. پايانبخش كتاب هم ترجمهي مهمترين مقالهيي از دومان است كه گرايشهاي يهوديستيزانه در نوشتههاي او در دوران جنگ جهاني دوم را به نمايش ميگذارد (در سخنراني دربارهي دريدا هم اشاره كردم كه كشف چنين نوشتههايي از دومان در اواخر دههي هشتاد چه غوغايي در رسانهها و دانشگاهها به راه انداخت).
تا آنجا كه من ميدانم، مكتوبات چنداني به فارسي دربارهي دومان در دسترس نيست – جز بخش كوتاهي در «ساختار و تاويل متن» بابك احمدي و البته فصلهاي مشروحي در «شالودهشكني» كريستوفر نوريس، كه ترجمهاش را باز هم خودم مرتكب شده بودم. با اين اوصاف، اين اولين متن مستقلي است كه دربارهي انديشهها و آثار دومان به فارسي در ميآيد. به هر حال، در اين كه دومان متفكر مهمي است شكي نيست، اما اين كه كتاب حاضر تا چه حد ميتواند مفید باشد بسته به نظر شما است.
Labels: Book Review, Critical Thinkers, Derrida
